• Amakuru / MU-RWANDA

Papa Léon XIV yasabye ko hafungurwa inzira z’ubutabazi muri Sudani, kugira ngo imiryango itanga ubufasha ibashe kugera ku baturage bakomeje kubabazwa n’intambara imaze imyaka irenga itatu isenya igihugu.

Ubu butumwa bwa Papa buje mu gihe ikibazo cy’ubutabazi muri Sudani gikomeje kuba kimwe mu bikomeye ku isi. Imirwano hagati y’Ingabo za Sudani, Sudanese Armed Forces (SAF), n’umutwe wa Rapid Support Forces (RSF) yakomeje guhitana abasivili, gusenya ibikorwa remezo no gutuma abantu benshi bava mu byabo.

Papa Léon XIV yasabye ko abaturage bashyirwa imbere, by’umwihariko abana, abagore, abasaza n’abafite intege nke, kuko ari bo bakunze kwibasirwa cyane n’ingaruka z’intambara.

Mu butumwa bwe, Papa yasabye impande zihanganye korohereza ibikorwa by’imiryango mpuzamahanga n’abakozi b’ubutabazi, kugira ngo bashobore kugeza ku baturage ibiribwa, amazi, imiti n’ibindi bikoresho by’ibanze.

Inzira z’ubutabazi ni ingenzi cyane mu gihe imirwano ikomeje gutuma imihanda imwe n’imwe idakoreshwa, imijyi igafatwa n’imitwe itandukanye ndetse n’abaturage bakabura uburyo bwo kuva ahantu hari imirwano.

Abakozi b’ubutabazi na bo bakunze guhura n’ibibazo by’umutekano, ibintu bishobora gutuma ibikorwa byo gufasha abaturage bigenda buhoro cyangwa bigahagarara burundu mu bice bimwe.

Papa yasabye ko impande zose zubahiriza inshingano zo kurinda abasivili no gufasha ibikorwa by’ubutabazi aho kuba inzitizi yabyo.

Intambara yo muri Sudani yatangiye muri Mata 2023, ubwo imirwano ikomeye yatangiraga hagati y’ingabo ziyobowe na Jenerali Abdel Fattah al-Burhan n’umutwe wa RSF uyobowe na Jenerali Mohamed Hamdan Dagalo, uzwi nka Hemedti.

Iyi mirwano yabanje gukaza umurego mu murwa mukuru Khartoum, ariko nyuma ikwira mu bindi bice byinshi by’igihugu.

Impande zombi zagiye zishinjanya kugira uruhare mu bikorwa byo kwica abasivili, gusahura imitungo no gusenya ibikorwa remezo.

Nubwo habayeho imbaraga zitandukanye zo guhuza impande zihanganye no kugerageza guhagarika imirwano, amasezerano menshi y’agahenge ntiyigeze yubahirizwa igihe kirekire.

Kuva imirwano yatangira, abaturage ba Sudani ni bo bakomeje kwishyura ikiguzi gikomeye cy’iyi ntambara.

Ibihumbi by’abantu bamaze gutakaza ubuzima, mu gihe abandi benshi bakomeretse cyangwa bakabura ababo. Abaturage benshi kandi bahatiwe kuva mu ngo zabo kubera imirwano.

Hari abahunze bajya mu bindi bice bya Sudani, mu gihe abandi bambuka imipaka bagana mu bihugu bituranye na Sudani, birimo Tchad, Misiri, Sudani y’Epfo, Ethiopia na Repubulika ya Centrafrique.

Abenshi muri abo baturage bahunga badafite ibyo batwaye bihagije, bigatuma bagira ubuzima bugoye mu nkambi cyangwa mu bindi bice bahungiyemo.

Intambara yanagize ingaruka zikomeye ku buhinzi n’ubucuruzi. Abahinzi benshi ntibashoboye kujya mu mirima yabo kubera umutekano muke, mu gihe imihanda ikoreshwa mu gutwara umusaruro nayo yagiye ihagarara.

Ibi byatumye ibiribwa bigorana kuboneka kandi ibiciro birazamuka.

Mu bice bimwe na bimwe, abaturage bamaze igihe bahanganye n’inzara n’imirire mibi, cyane cyane abana.

Imiryango itanga ubutabazi ikomeje gusaba ko ibiribwa n’imiti bigera ku baturage mu buryo bwihuse, ariko umutekano muke ukomeje kuba imbogamizi ikomeye.

Ubuzima rusange muri Sudani na bwo buri mu kaga gakomeye.

Ibitaro byinshi byangijwe n’imirwano cyangwa birahagarika imirimo kubera kubura amashanyarazi, amazi, imiti n’abakozi.

Abaturage bafite ibibazo by’ubuzima usanga bagorwa no kugera ku bitaro, ndetse n’abaganga n’abaforomo bakorera mu bihe bikomeye cyane.

Ibi bituma indwara zisanzwe zishobora kuvurwa mu buryo bworoshye zishobora guhitana ubuzima bw’abantu kubera kubura ubuvuzi.

Usibye gusaba inzira z’ubutabazi, Papa Léon XIV yashimangiye ko hakenewe amahoro arambye.

Yasabye impande zombi gushyira intwaro hasi no guhitamo ibiganiro aho gukomeza intambara.

Ku bwa Papa, nta gisubizo kirambye gishobora kuboneka binyuze mu ntambara, cyane cyane mu gihe abaturage basanzwe bafite ibibazo bikomeye by’ubutabazi.

Ubutumwa bwe buje bukurikira ubundi butumwa bw’imiryango mpuzamahanga yakomeje gusaba impande zihanganye kubahiriza amategeko mpuzamahanga no kurinda abasivili.

Ikibazo cya Sudani cyakomeje gusaba ubufatanye bw’ibihugu n’imiryango mpuzamahanga.

Imiryango itanga ubutabazi isaba ko habaho amafaranga ahagije yo gufasha abaturage, ariko nanone hakabaho umutekano utuma abakozi bayo bashobora kugera mu bice bitandukanye by’igihugu.

Abasesenguzi bavuga ko ubufasha bwonyine budahagije. Basanga hakenewe igisubizo cya politiki kizahagarika imirwano burundu kandi kigashyiraho uburyo bwo kugarura inzego za Leta n’umutekano mu gihugu.

Nubwo hari imbaraga zagiye zishyirwa mu gushaka amahoro, inzira yo kurangiza intambara iracyari ndende.

Impande zihanganye ziracyafite ubushobozi bwa gisirikare kandi buri ruhande rukomeza gushaka kwagura ububasha ku butaka.

Muri icyo gihe, abaturage bakomeje kubabazwa n’inzara, indwara, ubuhunzi n’umutekano muke.

Kuri Papa Léon XIV, icyihutirwa ni uko abaturage babona ubufasha kandi bagashyirirwaho uburyo bwo kuva mu kaga.

Gufungura inzira z’ubutabazi bishobora kuba intambwe y’ingenzi mu kugabanya umubabaro w’abaturage, ariko igisubizo kirambye kizagerwaho gusa igihe impande zihanganye zizemera guhagarika imirwano no kwicara ku meza y’ibiganiro.

Mu gihe isi ikomeje gukurikirana ibibera muri Sudani, abaturage b’iki gihugu baracyategereje igisubizo kirenze ubufasha bw’igihe gito: barashaka amahoro, umutekano, gutaha mu ngo zabo no kongera kubaho mu gihugu kidashyira ubuzima bwabo mu kaga.

 

Like This Post? Related Posts
Andika igitekerezo
Recent Comments