• Amakuru / AMAKURU-YO-HANZE

Ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano y’amahoro ya Doha, kongera igihe cy’inshingano za MONUSCO muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), impinduka ziteganywa mu Itegeko Nshinga ndetse n’imirwano yongeye kubura mu burasirazuba bw’iki gihugu, ni bimwe mu byaganiriweho hagati ya James Swan uyobora MONUSCO na Front pour la Refondation de la Nation (FRN) iyobowe na Joseph Kabila.

Ibi byagarutsweho mu nama yabereye mu mujyi wa Goma ku wa Kabiri, tariki ya 3 Ugushyingo 2026, ubwo James Swan, Intumwa yihariye y’Umunyamabanga Mukuru wa Loni muri RDC akaba n’Umuyobozi wa MONUSCO, yahuraga n’intumwa za FRN.

Iyi yari inshuro ya mbere James Swan asuye Goma kuva FRN ishinzwe ku wa 12 Ukwakira 2026, igasimbura ihuriro rya AFC/M23.

James Swan yari yageze i Goma ku wa Mbere, tariki ya 2 Ugushyingo 2026, mu ruzinduko rw’iminsi itatu rwari rugamije kugirana ibiganiro n’abayobozi batandukanye ku bibazo by’umutekano n’ibindi bireba akarere ka Kivu ya Ruguru.

Intumwa za FRN zari ziyobowe n'uwahoze ari Perezida wa RDC, Joseph Kabila, wari kumwe na ba visi-perezida babiri b’uyu mutwe.

Nyuma y’inama, Bertrand Bisimwa yasobanuye ko ibiganiro byibanze ku ntego za FRN, inzira y’amahoro ya Doha, inshingano za MONUSCO ndetse n'ibibazo by’umutekano n'ubutabazi mu burasirazuba bwa RDC.

Mu byo Bisimwa yagarutseho, yavuze ko FRN yongeye kwemeza ko yiyemeje kubahiriza agahenge, ariko ashimangira ko idashobora gukomeza kurebera igihe ingabo zayo n’abaturage bavuga ko bagabwaho ibitero.

Yagize ati: “Twerekanye uburyo twiyemeje kubahiriza agahenge, tunagaragaza ko twubahirije inshingano twiyemeje kuva twashyira umukono ku masezerano. Ariko mu gihe dukomeje kugabwaho ibitero bivuye ku ruhande rwa Guverinoma, ntidushobora kwemera kwicwa. Ntitwemera ko abasirikare bacu bicwa na Kinshasa.”

Yakomeje avuga ko uyu mutwe utazemera ko abaturage bawo bicwa, anavuga ko uzafata ingamba uvuga ko zikwiye, ugamije kurengera abaturage no kubungabunga amahoro.

Bisimwa yavuze ko FRN ishaka ko ubuyobozi bwa Kinshasa buhagarika ibitero kandi bukubahiriza ibyo bwiyemeje mu nzira y’amahoro ya Doha, iri mu biganiro biyobowe na Qatar.

Yagize ati: “Ntidushobora kwicara ngo turebere abavandimwe bacu bicwa kandi ngo tuvuge ko turi mu nzira y’amahoro. Ntekereza ko Kinshasa igomba kubahiriza ibyo yiyemeje.”

Ibi ni ibirego n'ibitekerezo byatanzwe na Bertrand Bisimwa mu izina rya FRN, ntibigaragaza ko byemejwe n’uruhande rwa Guverinoma ya RDC.

Bisimwa yavuze ko James Swan yashatse kumenya neza FRN, impamvu yashinzwe ndetse n’intego zayo.

Yasobanuye ko uyu mutwe uvuga ko uhagarariye gahunda y’igihugu kandi ko washinzwe mu rwego rwo guhangana n’ibyo Bisimwa yise “igitugu kiri gushinga imizi muri iki gihugu”.

Yagize ati: “Intego yawo ni ugushinga bundi bushya igihugu, nk’uko izina ryawo ribivuga, kugira ngo uhe igihugu icyerekezo gishya kandi utume abaturage bongera kugira icyizere ku hazaza habo.”

Ku bijyanye n'ibiganiro by'amahoro ya Doha, Bisimwa yavuze ko FRN ikomeje kubishyigikira, kuko yasimbuye AFC/M23 ikaba yarasigaranye ibyo yari ifite n'inshingano yari yarahawe.

Ibiganiro bya Doha byatangijwe muri Mata 2025, biyobowe na Qatar, mu rwego rwo gushaka igisubizo cy’amahoro ku makimbirane hagati ya Guverinoma ya RDC na AFC/M23.

Ku wa 19 Nyakanga 2025, impande zombi zasinyanye Itangazo ry’Amahame (Declaration of Principles), rikurikirwa n’Amasezerano Shingiro aganisha ku masezerano yuzuye y’amahoro (Doha Framework Agreement for a Comprehensive Peace Agreement), yasinywe ku wa 15 Ugushyingo 2025.

Aya masezerano shingiro ateganya protocole umunani zikubiyemo ibibazo bitandukanye, birimo kubahiriza agahenge, korohereza ibikorwa by’ubutabazi, gahunda z’umutekano, gusubiza inzego za Leta mu kazi no gutahuka kw’abaturage bahunze ingo zabo.

Ikindi kibazo cyagarutsweho muri iyi nama ni icyemezo cyo kongera igihe cy’inshingano za MONUSCO muri RDC.

Bisimwa yavuze ko FRN itishimiye iki cyemezo, kuko ngo yari isanzwe yumva ko MONUSCO iri mu nzira yo kuva muri iki gihugu.

Yagize ati: “Igisubizo twatanze mu izina rya FRN ni uko twari dusanzwe twumva ko MONUSCO iri mu nzira yo kuva muri RDC. Ni yo mpamvu duhangayikishijwe no kongera igihe cy’inshingano zayo, kuko tubona nta mpamvu ifatika ibishingiraho.”

Bisimwa yanenze ibikorwa bya MONUSCO mu myaka 28 imaze muri RDC, avuga ko ibyo yakoze yabifashe nk'ukunanirwa burundu.

Yavuze ko kongera igihe cy’inshingano z’uyu mutwe bitazahindura uko umutekano wifashe muri RDC, ashimangira ko FRN yari kubona ko gukomeza gahunda yo kuwukuramo byari kuba ari byo bikwiye.

Nubwo bimeze bityo, Bisimwa yavuze ko FRN yemeye ko MONUSCO ishobora gutanga ubufasha bw'ibikoresho n'ibindi bikenewe mu igenzura ry'agahenge, nk'uko biteganywa mu nzira y'amahoro.

Gusa yavuze ko batemeranya na gahunda zishobora gutuma MONUSCO yongera kohereza ingabo zayo mu bice bitandukanye by'igihugu.

By'umwihariko, yanenze igitekerezo cyo kongera kohereza ingabo za MONUSCO muri Kivu y'Amajyepfo, avuga ko nta mpamvu babona yatuma iki gikorwa gikorwa mu bice bavuga ko bagenzura.

Yagize ati: “MONUSCO yigeze kuba muri Kivu y’Amajyepfo kandi tuzi uko ibintu byari byifashe, ariko nyuma yaho irahava. Igihe havukaga ibibazo bishya, twayisabye kugaruka kugira ngo ifashe kurinda abaturage, ariko ntiyabishoboye.”

Yakomeje avuga ko ubu, mu bice bya Kivu y’Amajyepfo bavuga ko bagenzura, batabona impamvu yatuma MONUSCO yongera koherezayo ingabo.

Impinduka mu Itegeko Nshinga rya RDC ziteganywa na Perezida Félix Tshisekedi na zo zagarutsweho muri iyi nama.

Bisimwa yavuze ko amasezerano yasinyiwe i Doha, arimo Itangazo ry’Amahame, Amasezerano Shingiro ndetse na protocole ziyashamikiyeho, yose ashingiye ku Itegeko Nshinga rya RDC risanzwe rikoreshwa.

Yaburiye ko kurihindura bishobora gusenya inzira yose y'ibiganiro by'amahoro biri gukorwa.

Yagize ati: “Ibi bivuze ko mu gihe Itegeko Nshinga ryahindurwa, inzira yose y'amahoro ya Doha yahita isenyuka.”

FRN yasabye MONUSCO n’Umuryango w’Abibumbye muri rusange kugirana ibiganiro na Perezida Félix Tshisekedi, bakamugaragariza ingaruka zishobora guterwa n’impinduka mu Itegeko Nshinga ku biganiro by’amahoro.

Mu bindi byagarutsweho, Bisimwa yashinje Guverinoma ya Kinshasa n'abo yavuze ko bafatanya na yo gukaza ibikorwa bya gisirikare ku mirongo y'imirwano isanzwe no gufungura indi mishya.

Mu bo yashinje gufatanya na Guverinoma ya RDC harimo ingabo z’u Burundi, umutwe wa FDLR, abacanshuro, Wazalendo n’indi mitwe yitwaje intwaro.

Bisimwa yavuze ko ibyo bikorwa bya gisirikare bigaragaza ko Kinshasa itubahiriza ibyo yemeye mu masezerano y'amahoro ya Doha kandi ko nta bushake ifite bwo guhagarika imirwano.

Icyakora, ibi birego byatanzwe na FRN, kandi mu makuru yatanzwe ku nama nta gisubizo cy'uruhande rwa Guverinoma ya RDC cyagaragajwe.

Ikibazo cy’ubutabazi mu gace ka Minembwe, muri Kivu y’Amajyepfo, na cyo cyahawe umwanya mu biganiro hagati ya James Swan na FRN.

Bisimwa yavuze ko aka gace kamaze hafi ukwezi kari mu bwigunge kubera icyo yise igotwa, ku buryo abaturage bahanganye n'ibura ry'ibiribwa n'imiti.

Yagize ati: “Abantu baracyicwa n'inzara, abarwayi na bo bapfa kubera kubura imiti.”

Yongeyeho ko ibisasu byarashwe mu ijoro ryabanjirije inama ndetse no ku munsi wayo byateje impfu n'inkomere nyinshi.

Yavuze ko ikibazo gikomeye kurushaho ari uko abakomeretse batabasha kubona imiti n'ubuvuzi bukenewe.

Mu magambo ye, yagize ati: “Abakomeretse barapfa kubera ko batabasha kubona imiti cyangwa ubundi bufasha bw'ubuvuzi.”

Bisimwa yavuze ko FRN yashyikirije James Swan izi mpungenge, imufata nk'umuntu ushobora kugeza amakuru ku kanama ka Loni gashinzwe umutekano no ku muryango mpuzamahanga kugira ngo iki kibazo gikurikiranwe.

Yagize ati: “Ntidushobora kwicara ngo dutegereze ko umubare w'abapfa wiyongera, hanyuma tukazabwirwa ko twananiwe kurokora bagenzi bacu.”

 

Like This Post? Related Posts
Andika igitekerezo
Recent Comments