Ishyirwa mu
bikorwa ry’amasezerano y’amahoro ya Doha, kongera igihe cy’inshingano za
MONUSCO muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), impinduka
ziteganywa mu Itegeko Nshinga ndetse n’imirwano yongeye kubura mu burasirazuba
bw’iki gihugu, ni bimwe mu byaganiriweho hagati ya James Swan uyobora MONUSCO
na Front pour la Refondation de la Nation (FRN) iyobowe na Joseph Kabila.
Ibi
byagarutsweho mu nama yabereye mu mujyi wa Goma ku wa Kabiri, tariki ya 3
Ugushyingo 2026, ubwo James Swan, Intumwa yihariye y’Umunyamabanga Mukuru wa
Loni muri RDC akaba n’Umuyobozi wa MONUSCO, yahuraga n’intumwa za FRN.
Iyi yari
inshuro ya mbere James Swan asuye Goma kuva FRN ishinzwe ku wa 12 Ukwakira
2026, igasimbura ihuriro rya AFC/M23.
James Swan
yari yageze i Goma ku wa Mbere, tariki ya 2 Ugushyingo 2026, mu ruzinduko rw’iminsi
itatu rwari rugamije kugirana ibiganiro n’abayobozi batandukanye ku bibazo
by’umutekano n’ibindi bireba akarere ka Kivu ya Ruguru.
Intumwa za
FRN zari ziyobowe n'uwahoze ari Perezida wa RDC, Joseph Kabila, wari kumwe na
ba visi-perezida babiri b’uyu mutwe.
Nyuma
y’inama, Bertrand Bisimwa yasobanuye ko ibiganiro byibanze ku ntego za FRN,
inzira y’amahoro ya Doha, inshingano za MONUSCO ndetse n'ibibazo by’umutekano
n'ubutabazi mu burasirazuba bwa RDC.
Mu byo
Bisimwa yagarutseho, yavuze ko FRN yongeye kwemeza ko yiyemeje kubahiriza
agahenge, ariko ashimangira ko idashobora gukomeza kurebera igihe ingabo zayo
n’abaturage bavuga ko bagabwaho ibitero.
Yagize ati:
“Twerekanye uburyo twiyemeje kubahiriza agahenge, tunagaragaza ko twubahirije
inshingano twiyemeje kuva twashyira umukono ku masezerano. Ariko mu gihe
dukomeje kugabwaho ibitero bivuye ku ruhande rwa Guverinoma, ntidushobora
kwemera kwicwa. Ntitwemera ko abasirikare bacu bicwa na Kinshasa.”
Yakomeje
avuga ko uyu mutwe utazemera ko abaturage bawo bicwa, anavuga ko uzafata
ingamba uvuga ko zikwiye, ugamije kurengera abaturage no kubungabunga amahoro.
Bisimwa
yavuze ko FRN ishaka ko ubuyobozi bwa Kinshasa buhagarika ibitero kandi
bukubahiriza ibyo bwiyemeje mu nzira y’amahoro ya Doha, iri mu biganiro
biyobowe na Qatar.
Yagize ati:
“Ntidushobora kwicara ngo turebere abavandimwe bacu bicwa kandi ngo tuvuge ko
turi mu nzira y’amahoro. Ntekereza ko Kinshasa igomba kubahiriza ibyo yiyemeje.”
Ibi ni
ibirego n'ibitekerezo byatanzwe na Bertrand Bisimwa mu izina rya FRN,
ntibigaragaza ko byemejwe n’uruhande rwa Guverinoma ya RDC.
Bisimwa
yavuze ko James Swan yashatse kumenya neza FRN, impamvu yashinzwe ndetse
n’intego zayo.
Yasobanuye
ko uyu mutwe uvuga ko uhagarariye gahunda y’igihugu kandi ko washinzwe mu rwego
rwo guhangana n’ibyo Bisimwa yise “igitugu kiri gushinga imizi muri iki
gihugu”.
Yagize ati:
“Intego yawo ni ugushinga bundi bushya igihugu, nk’uko izina ryawo ribivuga,
kugira ngo uhe igihugu icyerekezo gishya kandi utume abaturage bongera kugira
icyizere ku hazaza habo.”
Ku bijyanye
n'ibiganiro by'amahoro ya Doha, Bisimwa yavuze ko FRN ikomeje kubishyigikira,
kuko yasimbuye AFC/M23 ikaba yarasigaranye ibyo yari ifite n'inshingano yari
yarahawe.
Ibiganiro
bya Doha byatangijwe muri Mata 2025, biyobowe na Qatar, mu rwego rwo gushaka
igisubizo cy’amahoro ku makimbirane hagati ya Guverinoma ya RDC na AFC/M23.
Ku wa 19
Nyakanga 2025, impande zombi zasinyanye Itangazo ry’Amahame (Declaration of
Principles), rikurikirwa n’Amasezerano Shingiro aganisha ku masezerano yuzuye
y’amahoro (Doha Framework Agreement for a Comprehensive Peace Agreement),
yasinywe ku wa 15 Ugushyingo 2025.
Aya
masezerano shingiro ateganya protocole umunani zikubiyemo ibibazo bitandukanye,
birimo kubahiriza agahenge, korohereza ibikorwa by’ubutabazi, gahunda
z’umutekano, gusubiza inzego za Leta mu kazi no gutahuka kw’abaturage bahunze
ingo zabo.
Ikindi
kibazo cyagarutsweho muri iyi nama ni icyemezo cyo kongera igihe cy’inshingano
za MONUSCO muri RDC.
Bisimwa
yavuze ko FRN itishimiye iki cyemezo, kuko ngo yari isanzwe yumva ko MONUSCO
iri mu nzira yo kuva muri iki gihugu.
Yagize ati:
“Igisubizo twatanze mu izina rya FRN ni uko twari dusanzwe twumva ko MONUSCO
iri mu nzira yo kuva muri RDC. Ni yo mpamvu duhangayikishijwe no kongera igihe
cy’inshingano zayo, kuko tubona nta mpamvu ifatika ibishingiraho.”
Bisimwa
yanenze ibikorwa bya MONUSCO mu myaka 28 imaze muri RDC, avuga ko ibyo yakoze
yabifashe nk'ukunanirwa burundu.
Yavuze ko
kongera igihe cy’inshingano z’uyu mutwe bitazahindura uko umutekano wifashe
muri RDC, ashimangira ko FRN yari kubona ko gukomeza gahunda yo kuwukuramo
byari kuba ari byo bikwiye.
Nubwo bimeze
bityo, Bisimwa yavuze ko FRN yemeye ko MONUSCO ishobora gutanga ubufasha
bw'ibikoresho n'ibindi bikenewe mu igenzura ry'agahenge, nk'uko biteganywa mu
nzira y'amahoro.
Gusa yavuze
ko batemeranya na gahunda zishobora gutuma MONUSCO yongera kohereza ingabo zayo
mu bice bitandukanye by'igihugu.
By'umwihariko,
yanenze igitekerezo cyo kongera kohereza ingabo za MONUSCO muri Kivu
y'Amajyepfo, avuga ko nta mpamvu babona yatuma iki gikorwa gikorwa mu bice
bavuga ko bagenzura.
Yagize ati:
“MONUSCO yigeze kuba muri Kivu y’Amajyepfo kandi tuzi uko ibintu byari
byifashe, ariko nyuma yaho irahava. Igihe havukaga ibibazo bishya, twayisabye
kugaruka kugira ngo ifashe kurinda abaturage, ariko ntiyabishoboye.”
Yakomeje
avuga ko ubu, mu bice bya Kivu y’Amajyepfo bavuga ko bagenzura, batabona
impamvu yatuma MONUSCO yongera koherezayo ingabo.
Impinduka mu
Itegeko Nshinga rya RDC ziteganywa na Perezida Félix Tshisekedi na zo
zagarutsweho muri iyi nama.
Bisimwa
yavuze ko amasezerano yasinyiwe i Doha, arimo Itangazo ry’Amahame, Amasezerano
Shingiro ndetse na protocole ziyashamikiyeho, yose ashingiye ku Itegeko Nshinga
rya RDC risanzwe rikoreshwa.
Yaburiye ko
kurihindura bishobora gusenya inzira yose y'ibiganiro by'amahoro biri gukorwa.
Yagize ati:
“Ibi bivuze ko mu gihe Itegeko Nshinga ryahindurwa, inzira yose y'amahoro ya
Doha yahita isenyuka.”
FRN yasabye
MONUSCO n’Umuryango w’Abibumbye muri rusange kugirana ibiganiro na Perezida
Félix Tshisekedi, bakamugaragariza ingaruka zishobora guterwa n’impinduka mu
Itegeko Nshinga ku biganiro by’amahoro.
Mu bindi
byagarutsweho, Bisimwa yashinje Guverinoma ya Kinshasa n'abo yavuze ko
bafatanya na yo gukaza ibikorwa bya gisirikare ku mirongo y'imirwano isanzwe no
gufungura indi mishya.
Mu bo
yashinje gufatanya na Guverinoma ya RDC harimo ingabo z’u Burundi, umutwe wa
FDLR, abacanshuro, Wazalendo n’indi mitwe yitwaje intwaro.
Bisimwa
yavuze ko ibyo bikorwa bya gisirikare bigaragaza ko Kinshasa itubahiriza ibyo
yemeye mu masezerano y'amahoro ya Doha kandi ko nta bushake ifite bwo
guhagarika imirwano.
Icyakora,
ibi birego byatanzwe na FRN, kandi mu makuru yatanzwe ku nama nta gisubizo
cy'uruhande rwa Guverinoma ya RDC cyagaragajwe.
Ikibazo
cy’ubutabazi mu gace ka Minembwe, muri Kivu y’Amajyepfo, na cyo cyahawe umwanya
mu biganiro hagati ya James Swan na FRN.
Bisimwa
yavuze ko aka gace kamaze hafi ukwezi kari mu bwigunge kubera icyo yise igotwa,
ku buryo abaturage bahanganye n'ibura ry'ibiribwa n'imiti.
Yagize ati:
“Abantu baracyicwa n'inzara, abarwayi na bo bapfa kubera kubura imiti.”
Yongeyeho ko
ibisasu byarashwe mu ijoro ryabanjirije inama ndetse no ku munsi wayo byateje
impfu n'inkomere nyinshi.
Yavuze ko
ikibazo gikomeye kurushaho ari uko abakomeretse batabasha kubona imiti
n'ubuvuzi bukenewe.
Mu magambo
ye, yagize ati: “Abakomeretse barapfa kubera ko batabasha kubona imiti cyangwa
ubundi bufasha bw'ubuvuzi.”
Bisimwa
yavuze ko FRN yashyikirije James Swan izi mpungenge, imufata nk'umuntu ushobora
kugeza amakuru ku kanama ka Loni gashinzwe umutekano no ku muryango
mpuzamahanga kugira ngo iki kibazo gikurikiranwe.
Yagize ati:
“Ntidushobora kwicara ngo dutegereze ko umubare w'abapfa wiyongera, hanyuma
tukazabwirwa ko twananiwe kurokora bagenzi bacu.”