Urubanza rw’umunyapolitiki utavuga rumwe n’ubutegetsi bwa Mozambique, Venancio Mondlane, rwatangiye kuri uyu wa Kabiri i Maputo, mu gihe muri iki gihugu hakomeje kugaragara umwuka mubi wa politiki.
Venancio
Mondlane wagize amajwi menshi ya kabiri mu matora y’Umukuru w’Igihugu yabaye mu
2024, yatsinzwe na Daniel Chapo, akurikiranyweho ibyaha bitandukanye birimo
n’ibifitanye isano n’iterabwoba. Aya matora yari yaravuzweho uburiganya
n’ibitagenda neza bitandukanye, nk’uko byagaragajwe n’indorerezi mpuzamahanga.
Mondlane
uyobora ishyaka ANAMOLA, akurikiranyweho ibyaha bitanu birimo gushishikariza
abantu ibikorwa by’iterabwoba, gukurura abandi mu bikorwa by’iterabwoba,
gushishikariza abaturage kwigomeka ku mategeko, gusingiza ibyaha no
gushishikariza abantu kubikora.
Nyuma
y’iburanisha rya mbere, ubushinjacyaha bwamushinje ibyo byaha bitanu.
Umushinjacyaha
mukuru wungirije, Ana Sheila Marrengula, yavuze ko Mondlane yaba yarateguye
uburyo bwo kwimura umuryango we awushyira ahantu hatekanye, ndetse akanategura
uko ava mu gihugu kugira ngo akomeze kuyobora ibikorwa byo kwamagana ubutegetsi
ari hanze yacyo.
Yavuze ko
ibyo bikorwa bigaragaza ko ibyaha ashinjwa byari byarateguwe mbere.
Gusa,
Venancio Mondlane ahakana ibirego byose aregwa. Naraburana agatsindwa ku cyaha
cy’iterabwoba, ashobora guhanishwa igifungo kigera ku myaka 24.
Iburanisha
ritaha riteganyijwe ku wa Gatatu, ariko igihe urubanza ruzamara ntikiramenyekana.
Biteganyijwe ko hazumvwa abatangabuhamya 36, barimo 20 bazatangwa n’ubwunganizi
bwa Mondlane. Hazumvwa kandi impuguke ebyiri zihagarariye ibigo bitanga
serivisi z’itumanaho rya telefoni.
Itangira
ry’uru rubanza ryaherekejwe n’ingamba zikomeye z’umutekano mu murwa mukuru
Maputo.
Imihanda
igana ku Rukiko rw’Ikirenga yarafunzwe cyangwa hashyirwaho amabwiriza agenga
urujya n’uruza rw’ibinyabiziga, mu gihe abapolisi bari bashyizwe hafi
y’inyubako y’urukiko.
Nanone,
ubuyobozi bw’igihugu bushinzwe amagereza bwashyize amagereza yose ku rwego rwo
kuba maso, kubera impungenge z’uko hashobora kuba imvururu mu gihe cy’urubanza.
Abakozi
b’amagereza bari basanzwe bakora imirimo y’ubuyobozi bimuriwe mu mirimo isanzwe
ijyanye no gucunga umutekano n’imikorere y’amagereza.
Izi ngamba
zafashwe mu gihe Mozambique imaze amezi menshi ihanganye n’imyigaragambyo
yakurikiye amatora y’Umukuru w’Igihugu yo mu 2024.
Imyigaragambyo
yari yarateguwe ku busabe bwa Mondlane yagizweho ingaruka zikomeye n’ihonyorwa
ry’uburenganzira bwa muntu ryakozwe n’inzego z’umutekano. Imiryango itegamiye
kuri Leta ikorera muri iki gihugu ivuga ko nibura abantu 400 bahitanywe n’izo
mvururu.
Nyuma yo
kuva mu rukiko, Mondlane yavuze ko muri rusange anyuzwe n’uko iburanisha rya
mbere ryagenze, nubwo atemera ibirego ashinjwa.
Yavuze ko
yiteguye kwemera icyemezo cy’urukiko, ariko ko ashishikajwe cyane no gutanga
ibisobanuro by’ubwunganizi bwe ku byaha aregwa.
Mu butumwa
yashyize kuri Facebook ku mugoroba wo ku wa Mbere, Venancio Mondlane yavuze ko
uru rubanza rugamije gucecekesha abantu banenga ubutegetsi no kumugira urugero
kugira ngo abandi batinyuke kugaragaza ibitekerezo binyuranye n’iby’ubutegetsi.
Mu kiganiro
yagiranye n’abamushyigikiye akoresheje uburyo bwa Live kuri Facebook, yagize
ati: “Ubutumwa barimo gutanga ni ubu: mugomba guceceka. Mugomba kuguma mu
bunyage, muri gereza, mu mwijima.”
Uyu
munyapolitiki w’imyaka 52 y'amavuko afite abayoboke benshi cyane mu rubyiruko.
Avuga ko ibirego aregwa ari ubutumwa bugenewe urubyiruko n’abandi bose
bashobora gutinyuka kurwanya ubutegetsi buriho.
Nubwo bimeze
bityo, Mondlane avuga ko no kuba yafungwa bitazahagarika urugamba rwe rwa
politiki.
Yagize ati:
“Ingoma zose, ubutegetsi bw’igitugu bwose, n’ubutegetsi bwose, uko bwaba bufite
imbaraga n’intwaro nyinshi kose, amaherezo bwatsinzwe imbere y’ukuri.”
Muri Werurwe
2025, ibiganiro byahuje Venancio Mondlane na Perezida Daniel Chapo byari
byatanze icyizere cy’uko umwuka mubi wa politiki muri Mozambique ushobora
kugabanuka.
Ibyo
biganiro byari byagaragaje amahirwe yo kongera kubaka umubano no gusubukura
ibiganiro hagati y’ubutegetsi n’abatavuga rumwe na bwo.
Icyakora,
Mondlane avuga ko we n’abantu ba hafi ye bagikomeje gukorerwa ibikorwa byo
kubahiga no kubatoteza.
Itangira
ry’uru rubanza rije mu gihe umwuka mubi watangiye nyuma y’amatora y’Umukuru
w’Igihugu yo mu 2024 ukomeje kuba mwinshi muri Mozambique.
Uko uru
rubanza ruzarangira bishobora kugira ingaruka zikomeye ku mubano hagati ya Leta
n’abatavuga rumwe na yo, ndetse no ku mahirwe yo kugarura ituze rya politiki
muri iki gihugu.