• Amakuru / POLITIKI


Umunyarwandakazi Louise Mushikiwabo yongerewe umwaka umwe ku buyobozi bw'Umuryango w'Ibihugu bikoresha Igifaransa (OIF), nyuma y'uko abakuru b'ibihugu na za Guverinoma biwugize bananiwe kumvikana ku muntu uzayobora uyu muryango muri manda ya 2027–2030.

Iki cyemezo cyafashwe mu gihe inama y'abakuru b'ibihugu na za Guverinoma bya OIF yabereye i Phnom Penh muri Cambodia, yari yitezweho gufata umwanzuro ku uzasimbura Mushikiwabo, umaze kuyobora uyu muryango kuva mu 2018.

Aya matora yari ahanganyemo Mushikiwabo, washakaga manda ya gatatu, Umunya-Mauritania Coumba Bâ na Dacian Ciolo? wahoze ari Minisitiri w'Intebe wa Romania. Icyakora, ibiganiro byabaye mu muhezo ntibyatanze umusaruro wari witezwe, kuko ibihugu byagaragaje ibitekerezo bitandukanye ku buryo uyu muyobozi yagombaga gutorwamo.

Kugeza ubu, ibihugu byagaragaje impande ebyiri: hari ibyari bishyigikiye ko hakorwa amatora, buri gihugu gifite uburenganzira bwo gutanga ijwi rimwe, mu gihe ibindi byashakaga ko habanza gushakwa ubwumvikane ku mukandida umwe kugira ngo hirindwe ko amatora asiga ibihugu bimwe bitishimiye ibyavuye mu matora.

Ibi biganiro byabaye mu gihe OIF yari igiye gukoresha amategeko agenga amatora y'abayobozi bayo, yavuguruwe kugira ngo amatora abe inzira ikoreshwa mu gihe ubwumvikane butabonetse. Bivuze ko ubwumvikane ari bwo bubanza gushakishwa, ariko iyo butabonetse hakorwa amatora mu ibanga.

Nubwo amategeko ateganya ko buri gihugu gifite uburenganzira bwo gutora kigira ijwi rimwe, ubushobozi bw'amafaranga ibihugu bimwe bitanga muri OIF butuma bigira uruhare rukomeye mu mikorere y'uyu muryango.

Mu makuru yatanzwe ku ruhare rw'inkunga, Canada n'intara ziyishamikiyeho bivugwa ko bitanga miliyoni 19,4 z'amayero buri mwaka, mu gihe u Bufaransa butanga miliyoni 19,3 z'amayero.

Ibi byerekana uburemere bw'ibihugu byombi mu gutera inkunga ibikorwa bya OIF, nubwo umusanzu w'amafaranga utagomba gusobanurwa nk'uburenganzira bwihariye bwo kugena uzayobora uyu muryango.

Perezida w'u Bufaransa, Emmanuel Macron, yasohotse mu cyumba cyaberagamo ibiganiro by'abakuru b'ibihugu mu muhezo. Abanyamakuru bamubajije uko ibiganiro byari byagenze, ababwira ko yari yagejeje ibitekerezo bye ku bandi bayobozi, ariko ko nta cyizere na gito cyo gutsinda yari afite.

Nyuma yo kuva muri ibyo biganiro, Macron yerekeje mu Ntara ya Siem Reap, aho yari afite gahunda yo kwifatanya n'Umwami wa Cambodia, Norodom Sihamoni, mu muhango wo gutaha urusengero rwa West Mebon.

Kuba Macron yaravuye mu biganiro mu gihe ikibazo cy'uzayobora OIF kitari cyakemuka byongeye kugaragaza uburemere bw'ukutumvikana kwakomeje kuranga iyi nama. Icyakora, amagambo ye ntiyemeza ko u Bufaransa bwari bwatsinzwe mu biganiro cyangwa ko bwari bwahisemo kuva ku mwanzuro runaka.

Kimwe mu bibazo byatumye amatora ya OIF arangwa n'ukutumvikana ni umwuka mubi umaze igihe hagati y'u Rwanda na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC).

RDC yari yaragaragaje ko idashyigikiye ko Louise Mushikiwabo yongera gutorerwa kuyobora uyu muryango. Yari yashyize imbere umukandida wayo, Juliana Amato Lumumba, ariko nyuma ikuramo kandidatire ye, itangaza ko ishyigikiye Umunya-Romania Dacian Ciolo?.

Kinshasa yanagaragaje ko ishobora kuva muri OIF mu gihe Mushikiwabo yaba yongeye gutorerwa kuyobora uyu muryango. Ku rundi ruhande, u Rwanda rwakomeje gushyigikira kandidatire ye, ruvuga ko afite uburambe n'ubumenyi bw'ibikorwa by'uyu muryango kandi ko nta muntu n'umwe ugomba kuruha amabwiriza yo kugira icyo rukora.

Ibi byatumye ikibazo cy'amatora kirenga ku kuba guhitamo umuyobozi gusa, gihinduka n'ikibazo cya dipolomasi gifitanye isano n'imibanire y'ibihugu byo mu karere k'Ibiyaga Bigari.

Kuba ibihugu byarananiwe kumvikana ku uzayobora OIF bigaragaza ko hari icyuho hagati y'uburyo amategeko ateganya ko ubuyobozi bushyirwaho n'uburyo ibihugu bifite inyungu zitandukanye byifuza ko bikorwa. OIF igizwe n'ibihugu 90, ariko 53 muri byo ni byo bifite uburenganzira bwo gutora.

Kongera igihe Mushikiwabo azamara ku buyobozi, niba byemejwe ku mugaragaro, byaba umwanya wo guha ibihugu amahirwe yo gukomeza ibiganiro no gushaka umuti w'ikibazo cy'ubuyobozi. Ariko ibyo ntibihita bikemura impamvu zatumye ibihugu binanirwa kumvikana.

OIF yashinzwe mu 1970, igamije guteza imbere ururimi rw'Igifaransa, umuco, ubufatanye, uburezi, demokarasi n'amahoro mu bihugu biyigize.

Inama ya 20 y'uyu muryango yabereye i Phnom Penh yari ifite insanganyamatsiko yo gusubiza amahoro imbere kugira ngo habeho iterambere risangiwe n'umutekano urambye.

Icyakora, kuba inama yari igamije guteza imbere amahoro n'ubufatanye yaranzwe no kutumvikana ku muyobozi wayo bigaragaza ikibazo uyu muryango ugomba kwitaho.

Ikibazo gisigaye ni ukumenya niba igihe cyongeweho Mushikiwabo azamara ku buyobozi kizafasha ibihugu kugera ku bwumvikane, cyangwa niba ari ukwimura ikibazo cy'amatora kikazongera kugaruka mu gihe kiri imbere.

Like This Post? Related Posts
Andika igitekerezo
Recent Comments